خبرگزاری مهر، گروه جامعه، مهدیه تاجبخشیان: در ۳۰ دیماه ۱۳۹۵، یکی از تراژیکترین فجایع شهری و ایمنی ساختمان در تاریخ معاصر ایران رخ داد، ساختمان پلاسکو واقع در مرکز تهران پس از یک آتشسوزی گسترده فرو ریخت و در پی آن دهها تن کشته و مجروح شدند. پلاسکو، که جزو نخستین برج های بلند و مدرن پایتخت بهشمار میرفت، در خیابان جمهوری و در نزدیکی بازار بزرگ تهران قرار داشت. این ساختمان ۱۷ طبقه شامل واحدهای تجاری، کارگاههای تولید پوشاک و کسبوکارهای کوچک بود و بهدلیل طبقات پر از کالاهای نساجی و پوشاک، آتشسوزی در آن بهسرعت گسترش یافت.
آتشسوزی این ساختمان در صبح همان روز در طبقات میانی آغاز شد و با گسترش سریع حریق، صدها آتشنشان و نیروی امدادی به محل اعزام شدند تا آتش را مهار کنند. باوجود تلاشهای گسترده برای خاموش کردن آتش و تخلیه افراد، ساختمان پس از بیش از سه ساعت آتشسوزی، در ساعتهای پایانی صبح فرو ریخت و ناپایداری سازه باعث شد کل بنا بهطور ناگهانی در خود فرو برود.
تعداد زیادی آتشنشان در این حادثه جان باختند؛ این رقم توسط مقامات رسمی اعلام و مبنای گزارشهای معتبر بینالمللی قرار گرفت. همچنین بیش از ۷۰ نفر دیگر مجروح شدهاند که شمار زیادی از آنان آتشنشان بودند و در جریان عملیات نجات دچار آسیبدیدگی شدند. تعداد نهایی قربانیان و مجروحان در گزارشهای اولیه متغیر بود.
این واقعه تلخ بهسرعت به یکی از نقاط عطف بحث ایمنی ساختمانها و کارگاههای تجاری در ایران تبدیل شد؛ زیرا کارشناسان ضعف سیستمهای ایمنی، عدم وجود تجهیزات کافی برای کنترل حریق و نقایص جدی در رعایت استانداردهای ایمنی را از عوامل مؤثر در شدت فاجعه دانستند. هشدارهای قبلی در مورد کمبود تجهیزات ایمنی در این ساختمان نیز گزارش شده بود، اما بهنظر میرسد این هشدارها عملی نشده بود که نتیجه آن به از دست رفتن جان این تعداد از نیروهای امدادی و آسیبدیدگی شماری از مردم انجامید.
پلاسکو قربانی ناایمنی شد؛ ما بهای بیتوجهی دیگران را با جان میپردازیم
قدرتالله محمدی مدیرعامل سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شانزده شهید مظلوم پلاسکو بیان داشت: ما جور کم توجهی و بی توجهی دیگران را با جان و دل میخریم و مراقبت میکنیم که به شهروندان آسیبی وارد نشود.
وی با اشاره به قدمت ۴۰ ساله ساختمان پلاسکو گفت: پلاسکو تک ساختمانی در تهران بود که زندگی خود را میکرد اما در یکلحظه و در ساعت ۸ صبح قربانی ناایمنی و ناهنجاریهایی شد که علیرغم چندین بار اخطار رخ داده بود، و ساختمان با آن عظمت ظرف چندساعت فرو ریخت.
محمدی با تاکید بر اینکه ناایمنی مورد مشهودی است و پلاسکوها هم داریم، مطرح کرد: در حال حاضر ساختمانهای بسیاری داریم که بر اثر بیتوجهی و نادیده گرفتن استانداردهای ایمنی ممکن است هرلحظه این اتفاق برای آنها نیز رخ دهد. آتشنشانان در حادثه پلاسکو ساختمان را تخلیه کردند و امید داشتند که بتوانندکسبوکار مردم را نیز حفظ کنند اما به علت شدت حرارت و موراد ایمنی که در آنجا رعایت نشد، ساختمان به آن زیبایی با طراحی و معماری خاص به همراه تمام کسبوکارهایی که در آن وجود داشت، فرو ریخت.
۵۴ ساختمان پرخطر بسیار شدید در پایتخت
مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران در ادامه با اشاره به مشاهده عینی دستاندرکاران معاونتپیشگیری سازمان آتشنشانی و صدور دستورالعمل، بیان داشت: ساختمانها تقسیمبندی شدهاند. ۱۲۹ ساختمان پرخطر بسیار شدید داشتیم که با فشاری که وارد شد به ۵۴ مورد رسیدند که ۴ مورد از آنها درمانی هستند. بیمارستان حضرت رسول و بیمارستان امامخمینی از جمله مراکز درمانی پرخطر هستند. این ۴ مراکز درمانی تازه کار ایمنی را شروع کردند اما کارکند پیش میرود.
وی افزود: بخشی از ساختمانهای ناامین نیز صنعتی هستند و کارخانه نیز در بین آنها قرار دارد. بخشی نیز پاساژها هستند و آخرین گروه شامل مسکونی میشود. در بخش مسکونیها مشکل بسیاری داریم چرا که همکاری بسیار کم است.
ناهنجاری در کاربریها اصل مهمی در شهرها به ویژه در شهر تهران است
وی با اشاره به اینکه ناهنجاری در کاربری ها اصل مهمی در شهرها و به ویژه در شهر تهران است، اظهار کرد: ناهنجاری در بازار بزرگ تهران بسیار مشهود است. بازار به انبار دپو اجناس تبدیل شده و منازل را به انبار و کارگاه تولیدی تبدیل کردند. این موارد بخشی از ناهنجاریها است.
محمدی با تاکید بر اینکه حدود ۴۰۰ سرا و پاساژ در بازار بزرگ وجود دارد، مطرح کرد: روزی یکونیم میلیون شهروند در بازار بزرگ تردد میکنند که یک رونق اقتصادی است اما اگر مالکین و مستاجرین با ما همراهی نکنند تبدیل به یک فاجعه میشود. در این خصوص باید چند مجموعه دست به دست هم دهند تا ایمنی نسبی را در بازار بزرگ ایجاد کنیم. بخشی از اوقاف، سازمان میراث فرهنگی و سازمانهای خدماترسان از جمله اداره برق و اداره گاز نیز جزئی از ماجرا هستند و اگر با همراهی نکنند، کار ما پیش نمیرود. کسبه نیز باید همکاری کنند. با این حال هماهنگی بین بخشی در میان دستگاهها و کسبه وجود ندارد.
مراجعه ننها ۳۷ نفر از مالکان برای ایمنسازی ساختمان خود
محمدی با تاکید بر اینکه چهارمین فراخوان را هم اکنون انجام دادیم، گفت: با اینکه در این فراخوان اعلام کردیم که سختگیریهای صددرصدی را نیاز نیست در ساختمانها انجام دهند و تنها باید بخشی از الزامات را رعایت کنند و ما نیز کمک میکنیم اما استقبال خوبی صورت نگرفت و تنها ۳۷ نفر از مالکین مراجعه کردند.
وی افزود: در بخشی که تسهیلگری رخ میدهد، فرآیندها را چندبار عوض کردیم و سادهسازی کردیم تا هزینه زیادی به مردم تحمیل نشود اما در بخش مسکونی، مردم زیاد همکاری نمیکنند.
پلاسکو؛ تلخترین حادثهای که در طول تاریخ آتشنشانی در کشور رقم خورد
جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران بیان داشت: زمان آن فرا رسیده که شهدای آتشنشانی را هم جزو شهدایی که زیر نظر بنیاد شهید هستند به حساب بیاورند؛ اما متأسفانه این اتفاق علیرغم پیگیریها رقم نخورده است.
وی حادثه پلاسکو را تلخترین و دردناکترین حادثهای که در طول تاریخ آتشنشانی در کشور رقم خورده توصیف کرد و افزود: تعداد بسیاری حوادث سنگین و بزرگی هم داشتیم مانند حادثه پالایشگاه نفت جنوب تهران، حادثه متروپل و حادثه بندر شهید رجایی. اما به نظر من حادثه پلاسکو یکی از مهمترین حوادث است. به این علت که در این حادثه شانزده نفر از همکاران خورد را با مظلومیت تمام از دست دادیم.
ملکی افزود: آتشنشانها به جایی میروند که مسبب آن حادثه نیستند؛ پلاسکو را ما آتش نزدیم و یا در حوادث دیگر آتشنشانها باعث حادثه نبودند ولی رفته بودند برای کمک کردن و به دلایل و شرایطی که پیش میآید حتی بعضاً به شهادت میرسند و جان خودشان را از دست میدهند. در بسیاری از موارد عاملان آن حادثه خودشان در حاشیه امنیت هستند و این از دلایل سخت بودن کار آتشنشانان است.
قانونگذاری ضعیف، آتشنشانان را در خط مقدم خطر تنها گذاشته است
وی در ادامه به ضعف قوانین اشاره کرد و اظهار داشت: به عنوان مثال کسانی که متولی قانونگذاری هستند چه مقدار در این زمینه مؤثر عمل کردهاند؟ فرقی نمیکند کسانی که در مجلس هستند یا جاهای دیگر هستند و متولی قانونگذاری در عرصه ایمنی هستند، چه مقدار موفق عمل کردهاند؟ چه مقدار قوانین الزامآور را مصوب کردهاند؟ اصلاً قانون خوب و درستوحسابی مصوب شده است؟ اگر مصوب شده الزامآور است؟ آن قدرت بازدارندگی را دارد که کمک بکند به کاهش حوادث و در واقع ارتقای ایمنی میتواند به آتشنشانها کمک بکند؟ واقعاً قانونگذاری که هنوز آتشنشانی را جزو مشاغل سخت نمیداند، چه مقدار اشراف دارد به آتشنشانی که بتواند بیاید و از آن توقع داشته باشیم که قوانین بهروز را بتواند مصوب بکند؟
ملکی تصریح کرد: باید این مسئله را هم مد نظر قرار دهند چرا که اینها میتواند کمک باشد به آتشنشانی. اینکه فقط آتشنشانی تجهیزات بگیرد، ایستگاه افتتاح بکند، پرسنل استخدام بکند، مهم است و یک بخش قضیه است؛ اما اینها هزینه سازمان را بالا میبرد، هزینه نگهداشت شهر را بالا میبرد و این هزینه از عوارض مردم و از جیب مردم تأمین میشود.
وی در پایان گفت: فرقی نمیکند دولتیها باید قانون را اجرا کنند، شخصیها باید اجرا کنند. هر کسی که از اجرای قوانین در حوزه ایمنی سر باز میزند باید بیاید جواب بدهد و پاسخگو باشد. باید ببینیم که این قوانین میتواند به آتشنشانیها کمک بکند. با هزینه بسیار پایین، نیازی نیست که هزینه بسیاری بدهیم برای تأمین تجهیزات و کارهای دیگر. با قوانین خوب و بازدارنده و مشارکت شهروندان میتوانیم به سمت یک شهر ایمن پیش برویم.
حادثه پلاسکو برای ساختمانهای ناایمن درس عبرت است
مهدی چمران رییس شورای شهر تهران با اشاره به سالروز حادثه پلاسکو گفت: برای مردمی که در ساختمانهای ناایمن کار میکنند این حادثه درس عبرت است؛ شورا و شهرداری هم در خصوص ایمنی اقدام و تلاش میکنند. با این حال متاسفانه باز هم ساختمان ناایمن وجود دارد. مثل پلاسکو دیگر نداریم اما وضعیت ایمنی بازار هم مطرح است و واقعا آنجا خطرناک است و خدا نکند اتفاقی در بازار رخ دهد. قوه قضاییه، شورا و شهرداری و مردم نباید از این خطر بگذرند.
وی با بیان اینکه تلاش شورا و شهرداری ایمنسازی ساختمانهای ناایمن بوده است، یادآور شد: سازمان مدیریت بحران به بررسیهای علمی ساختمانها پرداخت و در بازدید از ساختمانهای ناایمن برخی ساختمانها بسته شدند. بازار هم ناایمن است و امیدواریم خطری در آن رخ ندهد. شورا، شهرداری و قوه قضاییه نباید به راحتی از کنار این خطرات بگذرند.
وی افزود: قرار شد تونل موجود در بازار ایمنسازی شود. کار خلافی صورت گرفته بود که باید پیگیری شود و نباید از لحاظ قانونی از کنار آن گذشت. شهرداری منطقه در حال پیگیری است.
شورای ششم تهران برخورد مرحلهای با ساختمانهای ناایمن را الزامی کرد
همچنین مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به حادثه ناگوار آتشسوزی و فروریختن ساختمان پلاسکو، این حادثه را نقطه عطفی در جلب توجه به ایمنی ساختمانها در برابر حریق دانست و گفت: اتفاق پلاسکو که در سال ۹۶ رخ داد، اهمیت توجه جدی به حوزه ایمنی ساختمانها را بیش از پیش آشکار کرد.
وی با بیان اینکه در شورای پنجم تغییر رویه جدی در نحوه برخورد با ساختمانهای ناایمن اتفاق نیفتاد، افزود: در شورای ششم شهر تهران تلاش شد این خلأ جبران شود و به همین منظور، شهرداری تهران در قالب برنامه چهار ساله چهارم ملزم شد فرآیند مشخص و مرحلهای برای مواجهه با ساختمانهای ناایمن را اجرا کند.
بابایی ادامه داد: بر اساس این برنامه، ابتدا اخطار به مالکان ساختمانهای ناایمن داده میشود، در مرحله بعد بنرهای اطلاعرسانی نصب خواهد شد و در صورت بیتوجهی، قطع انشعابات، پلمپ و سایر اقدامات قانونی در دستور کار قرار میگیرد. شورای شهر شهرداری تهران را ملزم کرده است که این فرآیند ایمنسازی را بهطور کامل طی کند.
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه این رویکرد مبتنی بر پیشگیری از حوادث حریق است، تصریح کرد: در دورههای گذشته عمدتاً به صدور اخطار اکتفا میشد و به جای تمرکز بر پیشگیری، بیشتر بر توسعه ایستگاههای آتشنشانی، افزایش ماشینآلات و نیروی انسانی توجه میشد.
وی افزود: بررسی و تحلیل آمارها نشان میدهد که این رویکرد تأثیر محسوسی در کاهش حریق نداشته و صرفاً باعث میشد نیروهای آتشنشانی در زمان وقوع حادثه سریعتر به محل برسند و عملیات اطفای حریق زودتر انجام شود.
بابایی خاطرنشان کرد: آمارها حاکی از آن است که سالانه حداقل یک درصد رشد حریق در شهر تهران وجود داشته و بیشترین خسارات مالی و جانی نیز مربوط به حریقهای ساختمانی است؛ موضوعی که ضرورت تغییر نگاه از واکنش پس از حادثه به پیشگیری و ایمنسازی را دوچندان میکند.
توقف و کاهش حریق در تهران نتیجه رویکرد پیشگیرانه شورای ششم است
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران، با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه ایمنی و پیشگیری از حریق گفت: بر اساس رویکرد پیشگیرانه، در برنامه چهار ساله چهارم شهرداری تهران را ملزم کردیم که کاهش حوادث، بهویژه حریق، را به عنوان یک تکلیف جدی دنبال کند.
وی افزود: در ابتدای امر، این تکلیف برای برخی از مدیران شهری کار بسیار سخت و حتی غیرقابل تحقق به نظر میرسید، چرا که کاهش حریق موضوعی پیچیده و چندبعدی است، اما با این حال مدیریت شهری پای کار آمد و اجرای این رویکرد را آغاز کرد.
بابایی ادامه داد: این اقدامات صرفاً محدود به حوزههای فنی نبود و با ترکیبی از اقدامات فرهنگی و آموزشی در کنار اقدامات قانونی و اجرایی دنبال شد تا بتوان نگاه پیشگیرانه را در سطح شهر نهادینه کرد.
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران با اشاره به نتایج این سیاستها تصریح کرد: امروز شاهد هستیم که رشد حریقها در تهران متوقف شده و حتی در سال گذشته کاهش آمار حریق در پایتخت را تجربه کردهایم.
وی تأکید کرد: این آمارها نشان میدهد که رویکرد پیشگیرانه در حوزه ایمنی و حریق، رویکردی موفقیتآمیز بوده و میتواند به عنوان یک الگوی مؤثر در مدیریت شهری و کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از حوادث مورد توجه قرار گیرد.
تعداد ساختمانهای بحرانی تهران به کمتر از نصف کاهش یافت
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران، با تأکید بر موفقیت رویکرد پیشگیرانه شورای ششم در حوزه ایمنی حریق گفت: این رویکرد نتایج ملموسی داشته و امروز شاهد هستیم که تعداد ساختمانهای بحرانی در تهران به کمتر از نصف کاهش یافته است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از ساختمانهایی که در ردههای بعدی خطر، از جمله پرخطر و میانخطر قرار داشتند، با اقدامات انجامشده از فهرست ساختمانهای ناایمن خارج شدهاند و تاکنون بیش از ۲۵۰۰ ساختمان از این لیست حذف شدهاند که این آمار بهروشنی نشاندهنده موفقیت این رویکرد است.
بابایی با بیان اینکه امیدوار است این مسیر در دورههای بعدی مدیریت شهری نیز با جدیت و قدرت بیشتری دنبال شود، تصریح کرد: استمرار این رویکرد میتواند نقش مهمی در کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از حریق و ارتقای ایمنی شهر تهران داشته باشد.
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران در عین حال به یکی از چالشهای اساسی این حوزه اشاره کرد و گفت: ضعف قوانین، مشکل جدی در مسیر ایمنسازی ساختمانهای ناایمن است و ضروری است مجلس شورای اسلامی به این موضوع ورود جدی داشته باشد.
در مجموع، حادثه پلاسکو نشان داد که نبود قوانین بازدارنده و بیتوجهی به الزامات ایمنی میتواند فجایعی جبرانناپذیر رقم بزند؛ موضوعی که تنها با قانونگذاری مؤثر، اجرای دقیق مقررات و مشارکت شهروندان میتوان از تکرار آن جلوگیری و مسیر رسیدن به شهری ایمنتر را هموار کرد.
۱۳:۳۹ - ۱۴۰۴/۱۰/۳۰
نظر شما